DEMANDO [2013.03.15]
Estimataj Akademianoj!
Mi petas pri respondo (inkluzive pravigon) al la jena demando:
Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?
Aldonaj klarigoj:
La vorto “meteologio” estas uzata en ekzemple [1].
La radiko “meteorologi’” estis oficialigita en la
Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro [2].
Tradukoj kaj difino ne estis donitaj; tamen al la
radiko estas atribuita tio, ke ĝi estas internacia,
t.e. uzebla laŭ la regulo 15. La signifo de
“meteorologi’o” estas, laŭ la paĝo 734-735 de [3],
“scienco pri la atmosferaj elementoj k fenomenoj,
k, pere de ili, pri la konjektado de la estonta
vetero”. Laŭ la pagho 734-735 de [3] “meteologi’o”
kaj “meteorologi’o” estas sinonimoj.
Laŭ la Zamenhofaj klarigoj pri la vorto-uzado
(= lingva respondo n-ro 54 “Pri novaj vortoj”,
prenita el “Lingvo Internacia”, 1904, p. 336-338,
redonita sur paĝo 38 de [4]) oni rajtas uzi
neoficialan radikon sinonime al radiko de la
Universala Vortaro (inkluzive oficialajn aldonojn
al ĝi) nur, se la neoficiala radiko estas
internacia, t. e. uzebla laŭ la regulo 15. Okaze
de “meteologi’” io tia tamen ne trafas, ĉar
internacie oni uzas formojn similajn al
“meteorologi’”, do al la oficialigita formo.
Laŭ mia scio pri “meteologi’”, la Akademio ĝis nun
ankaŭ ne deklaris toleron, kiel la Akademio ja
faris, ekzemple, rilate la formon “konversi”
(apud la oficiala substantivo “konversacio”).
Unu eblo, por ja pravigi “meteologi’”, estas
jena: oni rigardu ĝin ne kiel unuradikaĵon,
sed kiel kunmeton el “mete’”, “o” kaj “logi’”:
tiuokaze oni povas argumenti, ke
a) “mete’” havu la signifon “atmosfera elemento
aŭ fenomeno, rilata al la klimato k vetero”
(paĝo 734 de [3]) kaj, kiel tia, ne estas formo
nova al iu oficiala aŭ Fundamenta formo sinonima;
b) “o” estas Fundamenta; kaj
c) “logi’” estas internacia afikso (signifo de
“logi’o”: “sciokampo, scienco”; lau la paĝo 3 de [5]).
Al la menciita eblo tamen kontrastas miakomprene
la aparta opinio de akademiano Marc Bavant:
“Dum iu ‘scienca afikso’ ne estas ofic[i]ale agnoskita
de la Akademio, ĝi restas simpla parto de la radiko,
kaj nenio pravigas malsaman analizon por, ekz-e,
‘furioz-a’ kaj ‘ŝton-oz-a’, ‘mikrofono’ kaj ‘mikro-tom-o’,
aŭ ‘telefon-o’ kaj ‘tele-skop-o’.” (Paĝo 13 de [5]).
Referencoj:
[1] Riley, Denis; Spolton, Lewis (1987); el la
angla tradukita de Long, Kris: “Vetero kaj
klimato de la mondo”.
Roterdamo, Universala Esperanto-Asocio.
[2] Cart, Théophile (1919): Dua Oficiala Aldono
al Universala Vortaro. En: “Esperantista
Dokumentaro”. Kajero trideka.
Parizo, Esperantista Centra Oficejo.
[3] “La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto”, NPIV (2002).
Ĝenerala gvidanto: Duc Goninaz, Michel.
Parizo, Sennacieca Asocio Tutmonda.
[4] Zamenhof, L. L. (2002, 6a eldono): “Lingvaj respondoj.
Konsiloj kaj opinioj pri Esperanto”. Editoris: Gaston Waringhien.
Marmande, Francaj Esperantaj Eldonoj.
[5] Akademio de Esperanto, Sekcio pri faka lingvo (2011):
“Raporto pri libromanuskripto kun la titolo ‘Ekoturisma
vortareto’. Raporto (korektita) 2011-04-15.”
http://www.akademio-de-esperanto.org/verkoj/faka_lingvo_raporto20110415.pdf
15-a de Marto 2013.
Mi petas pri publikigado de mia demando kaj de
via respondo, kiun mi jam antauĝojas.
RESPONDO
Kara samideano,
La rekta, principa respondo al via demando
Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?
estas
NE, uzi alian formon por la nocio, por kiu jam ekzistas
formo oficiala, principe NE kontraŭas la Fundamenton.
La Antaŭparolo al la Fundamento eĉ priskribas kiel tio povas okazi.
[http://akademio-de-esperanto.org/fundamento/antauparolo.html]
Tiel, ekzemple, en reala uzado la fundamentan “rezultato”
preskaŭ tute anstataŭis la nova, intertempe jam oficialigita,
formo “rezulto”.
Ni komprenas la kialon, pro kiu oni volus eviti la vorton
“meteorologio”: pro historia konfuzo ĝi estas etimologie
ligita al la vorto “meteoro”, kaj oni volus preventi
eventualan miskomprenon per enkonduko de la formo
“meteologio”.
Tamen la reala lingvouzado ofte ignoras aŭ detruas
kabinetajn ideojn. Ni ne juĝas, ni simple konstatas,
ke la lingvo ne ĉiam sekvas spekulativajn doktrinojn.
En tiu ĉi stadio, ne estas klare, kiel evoluos la efektiva
vortouzado.
Rilate la ideon trakti la formon “meteologio” kiel
kunmetaĵon, ni aliĝas al la opinio de nia kolego
Marc Bavant, kiun vi citas en via demando.
Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto
