Konsultejo

DEMANDO [2013.03.26]

Mi sendas al vi citaĵon el teksto publikigita en la sveda:

Företaget Google har uppvaktat Språkrådet om att ändra definitionen av
ordet ogooglebar i nyordslistan. I dag tar vi i stället bort ordet och
markerar samtidigt vårt missnöje med Googles försök att styra språket.
[http://www.sprakradet.se/15922]

Esperanta traduko:

La entrepreno Google petis la Lingvan Konsilantaron ŝanĝi
la difinon de la vorto “ogooglebar” (= “neguglebla”) en
la listo de novaj vortoj. Hodiaŭ ni anstataŭe forigas la
vorton, samtempe signalante nian malkontentecon pri
la provo de Google regi la lingvon.

Vidu ankaŭ [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21944834],
kie tiun ĉi temon oni analizas en la angla.

Nu, ĉu elvivos la vorto “neguglebla” en esperanto?
Ĉu Google intervenos?

RESPONDO

Kara samideanino,

En Esperanto la vorto “neguglebla” estas tute regule
derivita de la verbo “gugli”. Tial la demando esence
estas, kiugrade la jura posedanto de varmarko rajtas limigi
aŭ regi ĝian komunlingvan uzadon (kaj la uzadon de derivitaj
vortoj).

La verbon “gugli” (= serĉi en la Interreto uzante serĉilon
de la kompanio Google kaj, per plivastigo de la signifo,
iel ajn serĉi en la Interreto, eĉ senrilate al Google) oni
efektive iom ofte aŭdas, ankaŭ en Esperanto. Tamen ĝi
(ankoraŭ?) ne iĝis vaste uzata Esperanta vorto kun sufiĉe
firma signifo. Esence, “gugli” estas ĵargonaĵo,
kaj la Konsultejo ne intencas diveni uzotecon kaj stilan
taŭgecon de tiu ĉi vorto kaj prognozi ĝian sorton.

Estas evidente, ke “gugli” ne estas la unua komunlingva formo,
kiu estas derivita de varmarko. Multaj homoj ne konscias,
ke kutimaj vortoj kiel “aspirino” (9OA), “gramofono” (2OA),
“magnetofono”, (9OA), “nilono” (8OA), “vazelino” (2OA)
kaj aliaj unue aperis kiel varmarkoj. [OA = Oficiala
Aldono al la Fundamenta Vortaro.] Ni tamen atentigas,
ke ekzistas lingvoj kaj landoj, en kiuj la uzado de la serĉilo
de la kompanio Google ne atingis same superregan nivelon
kiel en Svedujo kaj landoj anglalingvaj. Tial la verbo
derivita de tiu varmarko ne havas tian internaciecon,
kiel ĝiaj uzantoj verŝajne supozas.

En certaj kondiĉoj kompanio povas perdi varmarkon,
se tiu definitive iĝas komunlingva vorto sen evidenta ligo
al la origina varmarko. Estas klare, ke la kompanio
Google volas eviti tion.

Inter ni ne estas fakulo pri patenta juro, tamen vi mem
povas facile trovi pliajn informojn pri la juraj aspektoj
de tiu ĉi problemo per facila interreta serĉado.

Vidu, ekzemple, enkondukan klarigon en Vikipedio pri
komunlingviĝo de varmarkoj, havebla hodiaŭ en 18 lingvoj
(inkluzive la svedan, sed – dume – ne en Esperanto):
[http://en.wikipedia.org/wiki/Generic_trademark].

Laŭ mi, uzi la formon “gugli”, kiam temas pri iu ajn
interreta serĉo estas evitinde: mian senton de justo
ofendas tia senpaga reklamado de riĉega profitcela
entrepreno. Estas ironie, ke tiu ĉi vidpunkto
(malsamkiale!) konformas kun tio, kion petas Google!

Ĉu ni timu, ke Google laŭte protestos kontraŭ iaj specoj
de uzado de la vortoj “gugli” aŭ “neguglebla” en Esperanto?

Respondi tiun ĉi demandon estas ekster la senpera
kompetento de la Konsultejo. Tamen, se tio okazus,
same kiel la uzado de la vorto “gugli” (kun la ĝenerala
signifo “interreta serĉo”) estas esence senpaga reklamo
de tiu firmao, ĝiaj laŭtaj protestoj kontraŭ uzado de
Esperantaj vortoj eble altirus plian atenton al la internacia
lingvo kaj al la internacilingvaj problemoj ĝenerale.
Ĉu ni lamentu pri tio?

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.03.24]

Estimataj Akademianoj!

Saluton!

Mi iris al la paĝo “West Bank” en la anglalingva vikipedio,
kaj poste mi legis ĝin en esperanto. La nomo de la paĝo estas
“Cisjordanio” kaj mi scivolis, kio estas la signifo de la nomo.
Unue, mi ŝatus scii, kio estas la vortodeveno de la nomo.

Due, mi trovis ke la nomo en la franca (“Cisjordanie”) estas
tre proksima kaj la vortodeveno la franca nomo devenas de
la latina “cis”, kiu signifas “sur tiu ĉi flanko”, kaj se la
Esperanta vortodeveno estas kiel la franca aŭ aliaj kiel la
hispana (“Cisjordania”), tio estas tre ĝena, ĉar tio ne estas
neŭtrala.

http://fr.wikipedia.org/wiki/Cisjordanie#D.C3.A9nominations

Mi pensas, ke io simila al “Okcidenta bordo de la rivero Jordano”
estus pli bona, almenaŭ kiel oficiala nomo.

Trie, ĉu oni povas skribi Esperanton en aliaj skribosistemoj,
kiel cirila, hebrea aŭ la araba?

RESPONDO

Kara samideano,

Laŭdevene la nomoj “Cisjordanio” kaj “Transjordanio” signifas
simple “(teritorio sur) tiu ĉi flanko de la rivero Jordano” kaj
“(teritorio sur) transa flanko de la rivero Jordano”.

Vi tute pravas, ke tiuj ĉi formoj ne estas neŭtralaj:
ili aludas al ilia origina okcidenteca perspektivo:
“tiu ĉi” bordo estas tiu, al kiu oni unue alvenas
irante el Eŭropo.

Transjordanio jam ekde 1951 nomiĝas simple Jordanio.
Ankaŭ por Cisjordanio oni kutime uzas la neŭtrale
geografian nomon, kiun vi mencias, “La okcidenta bordo
de la rivero Jordano” aŭ simple “la Okcidenta Bordo”.

Rilate vian demandon pri skribado en Esperanto uzante
aliajn skribosistemojn, ni tuj menciu, por plena klareco,
ke memkompreneble ne povas temi pri skribo ĉiucele
alternativa al la norma Esperanta alfabeto fiksita en la
Fundamento de Esperanto.

Tamen por specialaj celoj ekzistas, ekzemple, Esperanta
skribo morsa kaj brajla. Ekzistas ankaŭ kelkaj stenografiaj
sistemoj por Esperanto.

En iuj cirkonstancoj oni ja povas bezoni transskribi
Esperantan tekston al skribsistemoj kiel cirila,
hebrea aŭ araba, ne bazitaj sur latina alfabeto.
Ekzemple, mi klare memoras, ke en la antaŭ-interreta
tempo mi plurfoje devis sendi telegramojn en Esperanto
transskribante ilin per literoj de la rusa alfabeto, ĉar
tieaj telegrafistoj havis nur ruslingvan klavaron.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.03.15]

Estimataj Akademianoj!

Mi petas pri respondo (inkluzive pravigon) al la jena demando:

Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?

Aldonaj klarigoj:

La vorto “meteologio” estas uzata en ekzemple [1].

La radiko “meteorologi’” estis oficialigita en la
Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro [2].
Tradukoj kaj difino ne estis donitaj; tamen al la
radiko estas atribuita tio, ke ĝi estas internacia,
t.e. uzebla laŭ la regulo 15. La signifo de
“meteorologi’o” estas, laŭ la paĝo 734-735 de [3],
“scienco pri la atmosferaj elementoj k fenomenoj,
k, pere de ili, pri la konjektado de la estonta
vetero”. Laŭ la pagho 734-735 de [3] “meteologi’o”
kaj “meteorologi’o” estas sinonimoj.

Laŭ la Zamenhofaj klarigoj pri la vorto-uzado
(= lingva respondo n-ro 54 “Pri novaj vortoj”,
prenita el “Lingvo Internacia”, 1904, p. 336-338,
redonita sur paĝo 38 de [4]) oni rajtas uzi
neoficialan radikon sinonime al radiko de la
Universala Vortaro (inkluzive oficialajn aldonojn
al ĝi) nur, se la neoficiala radiko estas
internacia, t. e. uzebla laŭ la regulo 15. Okaze
de “meteologi’” io tia tamen ne trafas, ĉar
internacie oni uzas formojn similajn al
“meteorologi’”, do al la oficialigita formo.
Laŭ mia scio pri “meteologi’”, la Akademio ĝis nun
ankaŭ ne deklaris toleron, kiel la Akademio ja
faris, ekzemple, rilate la formon “konversi”
(apud la oficiala substantivo “konversacio”).

Unu eblo, por ja pravigi “meteologi’”, estas
jena: oni rigardu ĝin ne kiel unuradikaĵon,
sed kiel kunmeton el “mete’”, “o” kaj “logi’”:
tiuokaze oni povas argumenti, ke

a) “mete’” havu la signifon “atmosfera elemento
aŭ fenomeno, rilata al la klimato k vetero”
(paĝo 734 de [3]) kaj, kiel tia, ne estas formo
nova al iu oficiala aŭ Fundamenta formo sinonima;
b) “o” estas Fundamenta; kaj
c) “logi’” estas internacia afikso (signifo de
“logi’o”: “sciokampo, scienco”; lau la paĝo 3 de [5]).

Al la menciita eblo tamen kontrastas miakomprene
la aparta opinio de akademiano Marc Bavant:
“Dum iu ‘scienca afikso’ ne estas ofic[i]ale agnoskita
de la Akademio, ĝi restas simpla parto de la radiko,
kaj nenio pravigas malsaman analizon por, ekz-e,
‘furioz-a’ kaj ‘ŝton-oz-a’, ‘mikrofono’ kaj ‘mikro-tom-o’,
aŭ ‘telefon-o’ kaj ‘tele-skop-o’.” (Paĝo 13 de [5]).

Referencoj:

[1] Riley, Denis; Spolton, Lewis (1987); el la
angla tradukita de Long, Kris: “Vetero kaj
klimato de la mondo”.
Roterdamo, Universala Esperanto-Asocio.

[2] Cart, Théophile (1919): Dua Oficiala Aldono
al Universala Vortaro. En: “Esperantista
Dokumentaro”. Kajero trideka.
Parizo, Esperantista Centra Oficejo.

[3] “La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto”, NPIV (2002).
Ĝenerala gvidanto: Duc Goninaz, Michel.
Parizo, Sennacieca Asocio Tutmonda.

[4] Zamenhof, L. L. (2002, 6a eldono): “Lingvaj respondoj.
Konsiloj kaj opinioj pri Esperanto”. Editoris: Gaston Waringhien.
Marmande, Francaj Esperantaj Eldonoj.

[5] Akademio de Esperanto, Sekcio pri faka lingvo (2011):
“Raporto pri libromanuskripto kun la titolo ‘Ekoturisma
vortareto’. Raporto (korektita) 2011-04-15.”

http://www.akademio-de-esperanto.org/verkoj/faka_lingvo_raporto20110415.pdf

15-a de Marto 2013.

Mi petas pri publikigado de mia demando kaj de
via respondo, kiun mi jam antauĝojas.

RESPONDO

Kara samideano,

La rekta, principa respondo al via demando

Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?

estas

NE, uzi alian formon por la nocio, por kiu jam ekzistas
formo oficiala, principe NE kontraŭas la Fundamenton.

La Antaŭparolo al la Fundamento eĉ priskribas kiel tio povas okazi.
[http://akademio-de-esperanto.org/fundamento/antauparolo.html]

Tiel, ekzemple, en reala uzado la fundamentan “rezultato”
preskaŭ tute anstataŭis la nova, intertempe jam oficialigita,
formo “rezulto”.

Ni komprenas la kialon, pro kiu oni volus eviti la vorton
“meteorologio”: pro historia konfuzo ĝi estas etimologie
ligita al la vorto “meteoro”, kaj oni volus preventi
eventualan miskomprenon per enkonduko de la formo
“meteologio”.

Tamen la reala lingvouzado ofte ignoras aŭ detruas
kabinetajn ideojn. Ni ne juĝas, ni simple konstatas,
ke la lingvo ne ĉiam sekvas spekulativajn doktrinojn.
En tiu ĉi stadio, ne estas klare, kiel evoluos la efektiva
vortouzado.

Rilate la ideon trakti la formon “meteologio” kiel
kunmetaĵon, ni aliĝas al la opinio de nia kolego
Marc Bavant, kiun vi citas en via demando.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.03.05]

Konstato:

Ekzistas principeca diferenco inter la afiksoj menciitaj en la
Fundamento de Esperanto aŭ poste oficialigitaj de la AdE, kaj la
pseŭdosufiksoj kiujn esperantistoj ekuzis poste kaj kiuj eĉ ekaperis en
vortaroj sub apartaj kapoj. La unuaj apartenas al la gramatiko de
Esperanto kaj estas libere uzeblaj, ankaŭ solstare, la duaj servas al
malplimulto de la esperantistaro kiel helpiloj por formi novajn vortojn
aŭ eĉ novajn formojn por jam ekzistantaj vortoj.

Konsidero:

Ekzistas kazoj en kiuj pseŭdoafikso, pro nacilingva aŭ fakterminara
influoj aŭ aliaj, ĝuas kreskantan popularecon, dum ili ofte ne estas
precize difinitaj, ne estas solstare uzataj kaj konkurencas kun vortoj
derivitaj de radiko kun afikso, kiu havas parencan signifon kiel la
pseŭdosufikso. Tiom kiom tiu situacio koruptas la ĝeneralan komprenadon
de la rolo de afiksoj en la lingvo Esperanto fare de ĝiaj uzantoj, ĝi
estas tro neoportuna. Ĝi povas kontraŭefiki al la fekundeco de iuj
afiksoj.

Demando:

Ĉu vi akceptas la principon, ke por protekti la fekundecon de iu afikso
kontraŭ konkurencado de pseŭdosufikso, povas indi la divido en tri
grupojn de vortoj kiuj estas uzataj en Esperantaj tekstoj kun tiuj
pseŭdosufiksoj, nome:

(1) tiuj vortoj kiuj, pro internacieco aŭ ĉar ili jam estis deklaritaj
oficialaj, apartenas nekontesteble al la lingvo;

(2) tiuj vortoj kiuj estas bezonataj, ĉar ne ekzistas taŭga alternativo
por
esprimi ilian ideon kaj tial devas esti oficialigitaj, kontraste kun

(3) tiuj vortoj, por kies signifo(j) oni povas trovi taŭgan alternativon
kaj
kiuj estu konsiderataj kiel ne-necesaj novaj formoj?

Ĉar ni kalkulas kun tio, ke tiu demando ne povas esti respondita
en sia ĝeneraleco, ni prezentas al vi studon pri la uzebleco de la
pseŭdosufikso -iv.

Char ĝi konkurencas kun la sufikso –em same kiel kun kunmetaĵoj kun
‑pov, ĝi entenas rekomendojn konforme al la supraj principoj, kiuj
difinas ĝian uzadon.

Ni estos dankaj al vi, se vi donos vian juĝon pri tiu studo kaj
konsideros la transprenadon de la rekomendoj.

Bonvolu akcepti de ni sentojn de respekto kaj estimo!

RESPONDO

Kara samideano,

Rekte respondi al via demando ne estas facile, parte pro ĝia logika
strukturo: vi demandas ĉu povas indi A (la divido de certaj vortoj
en tri grupojn) por B (protekti la fekundecon de afikso kontraŭ
konkurencado de pseŭdosufikso).

Via demando havas premison, ke protekti la fekundecon
de afikso kontraŭ konkurencado de pseŭdosufiksoj (B) estas
valida celo, dum ne estas klare, ĉu tia sistema protektado
necesas.

Dubinda estas ankaŭ la utileco de la nocio “pseŭdosufikso” en
la senco, en kiu vi uzas ĝin: en via studo pri “iv” aperas vortoj,
en kiuj “iv” estas nek sufikso, nek pseŭdosufikso en iu
ajn utila senco: plejparte ĝi simple estas parto de nova
Esperanta radiko, kiun oni pruntis el gentaj lingvoj.
Bonvolu noti, ke tio, kion tradiciaj alilingvaj gramatikoj
nomas “sufiksoj”, “prefiksoj” aŭ “afiksoj”, ne estas
la samaj nocioj, kiel Esperantaj afiksoj.

La divido de vortoj en tri grupojn, kiun vi proponas, estas
nekonvinka kaj malklara, ĉar ĝi baziĝas sur arbitraj, subjektivaj
nocioj “bezonata vorto”, “taŭga alternativo por vorto” kaj
“ne-necesaj novaj formoj”.

Reale, apenaŭ troveblas vortoj por kiuj “ne ekzistas
taŭga alternativo por esprimi ilian ideon”, ja ne estas
nepre, ke ĉiun ideon oni povu esprimi unuvorte.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.02.04]

En PIV aperas nur “kvinoo”.
Ĉu akceptebla estas ankaŭ la sinonima vorto “kinuo”?

RESPONDO

En tiu ĉi kunteksto ne estas klare, kion signifas la vorto
“akceptebla”. Normala maniero, per kiu la Akademio aprobas
la vortojn, estas per oficiala aldono [al la Universala Vortaro].
Tio ankoraŭ ne okazis pri iu ajn nomo de tiu ĉi cerealo.

Evidente ne estas dezirinde, ke oni uzu plurajn malsamajn
(sed samoriginajn kaj similsonajn!) formojn por la sama,
tute klare difinita nocio. Tial eblas interpreti vian demandon
kiel demandon, kiu el la du formoj, kiujn vi menciis, estas
rekomendinda.

Evidentiĝis, ke eĉ inter la membroj de la Konsultejo ekzistas
tre diversaj opinioj pri tio, ĉu “kvinoo” aŭ “kinuo” estas pli taŭga.
Tial oficiale la Konsultejo povas diri nur tion, ke ĝi bedaŭrinde
ne povas fari rekomendon pri tiuj ĉi du formoj.

De mi mem mi volas aldoni, ke min ŝokis la pasioj, kiujn kaŭzis
tiel banala afero kiel nomo de cerealo. Tial mi ekpensis pri
la nomoj sendependaj de la konkurantaj kaj konfuze similaj
formoj “kvinoo”, “kinuo”, “kinoo”, “kinvo” kaj “kinŭo”.

La formo “riza ĥenopodio” ŝajnas al mi plej neŭtrale taŭga.
(Ĝi sekvas priskriban modelon de la lingvoj rusa kaj pola.)
PIV indikas sinonimon “perua kenopodio”, sed, unue, ĝi ŝajnas
postrestaĵo de la jam eksmodiĝanta ĥo-fobio, kaj, due, la
epiteto “perua” ne ŝajnas fidinda: ekzemple, en la ĉeĥa oni
nomas tiun ĉi cerealon “ĉilia”. Eble “keĉua” estus pli adekvata
elekto, sed ankaŭ pri tio aperas duboj.

La laŭvorta traduko de la novlatina “Chenopodium”
(kies ambaŭ partoj estas grekaj) estas “anserpiedo”,
kaj tio liveras alian sinonimon registritan en PIV,
kiu povas servi kiel “popolnomo” (rekomendita, cetere,
de Wouter Pilger), kvankam konjekteble tia nomo
povas esti neoportuna en kelkaj kuntekstoj.
Ĉu, ekzemple, “anserpieda kaĉo” aŭ “kaĉo el riza
anserpiedo” ne aspektus iom misgvide en menuo
de vegetara restoracio?

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.02.07]

Al la Konsultejo de Akademio de Esperanto

—————————————————————

Bonvolu konsideri la jenajn terminojn.

en: chromosome “Origin late 19th cent. coined in German from Greek el
khrōma ‘colour’ + sōma ‘body’.” NODE

en: genome – “Origin 1930s: blend of gene and chromosome.” NODE
Noun
1. The haploid set of chromosomes of an organism.
2. The complete set of genetic material of an organism.
eo: genaro – la tuto de la genoj de individuo, manifestiĝantaj aŭ
latentaj NPIV
Guglo trovis ekzemplerojn de genaro kaj genomo (sed ne vidigas la
nombron da ili)
de: Genom
fr: génome
es, it: genoma
nl: genoom
ru: геном
Vidu diskuton en http://eo.wikipedia.org/wiki/Diskuto:Genaro

en: proteome – the full complement of proteins produced by a particular
genome.
eo: proteinaro – la kompleta aro de la proteinoj en la ĉelo, histoaŭ
organismo. Proteinaro estas pli granda ol genaro kaŭze de alternativa
splisado kaj posttradukadaj modifoj.
La scienco esploranta proteinaron nomiĝas proteomiko. (en: proteomics)
[http://eo.wikipedia.org/wiki/Proteinaro]
Notu: proteomiko devenas rekte de proteomics, ne de proteinaro, do alie
estus proteinariko.
de: Proteom
fr: protéome
es, it: proteoma
nl: proteoom

en: receptorome – the receptorome can be considered the total set of
genes giving rise to receptors or receptor molecules. It could also be
seen as the total number of receptor proteins in a certain organism.

http://en.wikipedia.org/wiki/Receptorome

eo: [mankas]
aliaj lingvoj: [mankas]

en: connectome (2009) – a comprehensive map of neural connections in the
brain. http://en.wikipedia.org/wiki/Connectome
de: Connectome [Google Translate], Konnektom [Wikipedia]
fr: connectome [ambaŭ]
nl: connectoom [Wikipedia]
ru: коннектом [Wikipedia]

Mi volas adapti la anglan artikolon pri la “Human Connectome Project” en
eo. http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Connectome_Project
Do mia demando estas “Kiel traduki la terminon”? Ŝajnas ke la -om-formoj
estas internaciaj (kaj la nombro da tiaj terminoj plimultiĝas de tempo
al tempo) kaj laŭ la 15-a regulo…
Sed estas precedencoj por la -ar-formoj.

NODE estas New Oxford Dictionary of English

RESPONDO

El pure lingva vidpunkto, la ideo uzi la formon X-aro,
kiam temas pri konvencie difinita aro da X-oj, estas
tre taŭga rimedo por evoluigi koheran terminaron
kun koncizaj terminoj kaj eviti enkondukon de novaj radikoj.

Bonvolu noti, ke la naiva opinio, ke X-aro estas ia ajn
aro da X-oj estas erara. (Se estus tiel, kial oni entute
bezonus la sufikson -ar-, ja por tio tute bone servas
simpla plurala finaĵo.) X-aro konvencie difinas novan
nocion: tiel, ŝtuparo ne estas ia ajn aro da ŝtupoj,
vortaro ne estas ia ajn aro da vortoj, klavaro ne estas
arbitra aro da klavoj ktp.

Tial, la nocio “genaro” ŝajnas al ni tute taŭga kaj
konforma al la lingva spirito de Esperanto.

Se oni povas logike formi nomon por la nova nocio uzante
jam ekzistantajn radikojn, tio kutime estas pli taŭga
metodo ol sklave kopii “internacian” terminon.
Ne forgesu, ke la 15a regulo de la Fundamenta Gramatiko
klare rekomendas ne prunti plurajn samradikajn “fremdajn”
vortojn, sed nur la bazan, kaj derivi ceterajn de la baza
radiko.

La vorto “konektaro” ŝajnas al ni taŭga, sed sen sufiĉa
faka sperto, tiu ĉi opinio baziĝas sur konjekto, ke “mapo
(de konektoj)” en la difino de tiu ĉi nocio estas esence
aro. Oni bezonas fakajn sciojn por kompetente konfirmi
tion ĉi.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2013.01.07]

Kiel oni tradukas al Esperanto la anglajn vortojn “gearbox” kaj “flash
memory drive”?

Kiel oni nomas en Esperanto la popularajn fizikajn ekzercojn “pushups”,
“pullups/chinups”, “situps”, “squats”?

Kiuj Esperanto-vortoj uzeblas por la gimnastikaj elementoj “roll” kaj
“split”?

RESPONDO

Kara samideano,

Ni rekomendas esperantigi la anglajn vortojn,
pri kiuj vi demandis, jene.

Gearbox: rapidumaro.

Flash memory: La koncernan teĥnikon oni kutime nomas
“fulmomemoro”. Tial la anglan esprimon, pri kiu vi demandas,
“flash memory drive”, oni povas nomi fulmomemorujo.

Tion, kio angle nomiĝas “USB flash drive”, oni ofte nomas
“memorbaston(et)o” pro ofta formo de ĝiaj fruaj
specoj. Tamen tia asocio de la nocio kun ĝia
ofte renkontebla aspekto estas hazarda kaj efemera:
la kutima formo de poŝmemoriloj daŭre ŝanĝiĝas
pro teĥnologia evoluo kaj simple pro modo. Cetere,
ankaŭ unu el la varmarkaj tipoj de memorkartoj bazita
sur fulmomemora nomiĝas angle “memory stick”,
t.e ĝuste memorbaston(et)o.

Tial la funkciaj priskriboj “poŝmemoro”, “poŝmemorilo” aŭ
“poŝmemorujo” estas, laŭ ni, preferinda. Ankaŭ pli fakeca
“fulmomemoro”, “fulmomemorilo” aŭ “fulmomemorujo”
povas esti taŭga, se oni volas indiki la uzatan memorteĥnikon,
kvankam por nefaka uzado evidente pli gravas la funkcio
(“memor-”) kaj kompakteco (“poŝ-”).

Push-up: lev(o)puŝo aŭ puŝlev(iĝ)o. Kvankam tio ne
estas tute preciza priskribo de la ekzerco, ĝi estas
almenaŭ same kontentiga kiel la angla “push-up”:
por esti oportune uzeblaj, tiaspecaj esprimoj devas
esti kompaktaj kaj do, plej ofte, ne povas esti same
elĉerpe detalaj kiel enciklopediecaj difinoj. Oni ja
povas pli priskribe, sed pli longe kaj, eble, tro pedante
diri “puŝa sinlevo”. Nur la reala uzado povas definitive
demonstri, ĉu pli gravas koncizeco aŭ priskriba klareco.

Tia ĉi rezonado validas ankaŭ por aliaj vortoj el via
demando. Mi do ne ripetos ĝin.

Pull-up: pendotiro aŭ, pli priskribe, “tira sinlevo”.

Sit-up: bustolevo.

Squat: ekkaŭro aŭ genuflekso.

Roll: (sin)rulo. Bonvolu noti, ke ekzistas multaj manieroj
gimnastike sin ruli.

Split: krurdisigo. Kelkloke propone aperas la vorto “spagato”
bazita sur la nomo de tiu ĉi ekzerco en kelkaj gentaj lingvoj.
Ni ne certas kiom uzata kaj uzota estas tiu ĉi formo, ĉar oni
(dume!) nesufiĉe ofte aŭdas komentadon de sportaj eventoj
en Esperanto

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2012.12.18]

Al la Konsultejo de Akademio de Esperanto
—————————————————————

Estimataj geakademianoj,

Mia demando temas pri la esperantigo de la nomoj de medikamentoj.
La Monda Organizaĵo pri Sano kreas por ĉiu medikamento/kuracilo
ĝian Internacian Neproprietan Nomon. Nu, mi volas scii, ĉu la nomoj
kreitaj per tiu sistemo (kaj la sistemo mem) estas aŭtomate
esperantigendaj laŭ Regulo 15 pro la fakto, ke tiuj nomoj,
kreitaj de internacia organizaĵo, estas aŭtomate internaciaj;
kaj se jes, ĉu la sama regulo estas aplikebla al ĉiu alia internacia
nom-sistemo (kiel la IUPAC-sistemo por nomi kemiaĵojn).

RESPONDO

Kara samideano,

La fonto, kiun vi indikis,

http://www.who.int/medicines/services/inn/publication/

enhavas nomaron kvarlingvan: temas pri la lingvoj angla, franca, hispana
kaj latina.

Estas do ne tute klare, kion signifas la vorto “aŭtomate
esperantigendaj” en via demando.

Se temas pri tio, ke la vortoj (ĉu latinaj formoj?) troviĝantaj
en dokumentoj de internaciaj organizaĵoj difinantaj sciencan
nomenklaturon de iu fako estas senŝanĝe konsidereblaj
Esperantaj vortoj, la respondo evidente estas “ne”.

Se tamen vi demandas, ĉu tiaspecaj dokumentoj povas esti
taŭga bazo por krei koncernan esperantlingvan
nomenklaturon, la respondo estas “jes”. La ekzisto de
la latina (kaj tri aliaj) nomenklaturoj igas tian laboron
certagrade simila al la esperantigo de botanika kaj
zoologia nomenklaturo.

Estas dubinde, ke tian esperantigon oni povus “aŭtomatigi”,
t.e. verki algoritmon por esperantigi la ekzistantajn dokumentojn,
kvankam tio eble estas pli realisma ol esperantigo de biologia
nomenklaturo kun mikso de komunuzaj kaj latinecaj “sciencaj”
terminoj en la gentaj lingvoj kaj en Esperanto.

Ĉu esperantigo de plenaj listoj de la kuraciloj (kun posta
regula ĝisdatigo) estas realigebla volontule pere de la lingva
komunumo mem, sen tiucelaj financaj rimedoj, estas alia demando.
Praktike sufiĉus, se oni kompetente kaj unuece esperantig(ad)us
laŭbezone tiujn nomojn, kiuj atingas komunan uzadon aŭ necesas
por reale okazanta faka agado kaj verkado en Esperanto.

Aldone (aŭ anstataŭe) oni povus verki dokumento(j)n pri la
principaro, sur kiu baziĝu tia esperantigado.

Ĉu vi pretas iniciati tiajn laborojn?

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

DEMANDO [2012.11.05]

Ĉu oni “investas en nominativo” aŭ “investas en akuzativon”?
Ambaŭ formoj aperas, ekzemple, en tekstaro.com.

RESPONDO

Kara samideano,

Kvankam la uzado ankoraŭ ne stabiliĝis, ni emas pledi por
la modelo “investi en ion” kiel baze rekomendinda.

Unue, la ago investi ĝenerale enhavas la ideon de direkto
al la objekto/celo de la investo:

Entreprenistoj kutimas pruntepreni monon por investi ĝin
en profitodonan produktadon.

Ankaŭ figuraj sencoj nature transprenas tian ideon:

Kial la potencaj ŝtatoj ne investas prestiĝon en garantiadon
de paco?

Ili investu en la klerigadlaboron de la Akademio parton de sia
libera tempo.

Ofte la akuzativo estas sencodistinga. Komparu, ekzemple,

Dum jardekoj usonaj entreprenistoj investis en Pollandon.
Oni devas trovi la monon por investi en la estontecon.
(Temas pri la celobjekto de investado.)

kun

Dum jardekoj usonaj entreprenistoj investis en Pollando.
Oni devas trovi la monon por investi en estonteco.
(Temas respektive pri loko kaj tempo de investado.)

Notindas, ke la verbo “investi” havas kompleksan semantikon,
kiu ne redukteblas al la distingo inter “en io” kaj “en ion”.
Ekzemple, oni ofte uzas “en io” por indiki “perilon” de
investado:

Ŝia kapitalo estas plejparte investita en akcioj,
kaj nur neglektinda parto estas en oro kaj kontanta mono.

Evidente la ĉeesto aŭ foresto de la akuzativa finaĵo ne sufiĉas
por distingi ĉiujn semantikajn rolojn, kiuj povas esti
enkondukitaj per la prepozicio “en”. Iam la kunteksto
aŭ atendeblaj fonaj scioj sufiĉas por senambiguigi
la esprimon, sed fojfoje, por eviti miskomprenon,
necesas trovi alian, pli klaran vortigon de la intencita penso.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

http://akademio-de-esperanto.org/konsultejo

DEMANDOJ [2012.09.23]

Estimataj akademianoj!

1. Laŭ kiuj principo kaj regulo deklinaciendas la kompletaj
personaj nomoj? Mi pensas unuavice pri la maniero formi
la akuzativon de ĉi tiaj nomoj.

Kiu el jenaj formoj rigardeblas kiel ĝusta akuzativigo?

Mi ŝatas
(a) Ludoviko Lazaro Zamenhof.
(b) Ludovikon Lazaron Zamenhof.
(c) Ludovikon Lazaron Zamenhofon.
(d) Ludoviko Lazaro Zamenhof-on.

Mi konscias, ke oni preferas la formon nominacian kiel
“Mi ŝatas la lingvokreanton / iaman okulkiraciston L. L. Zamenhof”
k.s., sed en la praktiko tia formo estas, laŭ mi, ne ĉiam aplikenda.

2. En iuj landoj oni kutimas uzi formojn de nominacio,
en kiuj la dua (determinanta) elemento estas nomo ne propra,
sed komuna: ekzemple, “s-ro oficiro” k.t.p.

Mia demando estas: kiel formi la pluralon de ĉi tiaj nomoj?

Ĉu
(a) s-roj oficiro
aŭ
(b) s-roj oficiroj?

RESPONDOJ

Kara samideano,

1. La ĝenerala principo, kiu, laŭ ni, uziĝas por elekti la plej
taŭgan formon inter tiuj, pri kiuj vi demandas, estas jena:

La asimilitaj formoj akceptas akuzativon,
kaj la neasimilitaj restas senŝanĝaj.

Jen do rekta respondo al via demando:

La formoj (a) kaj (d) ne ŝajnas al ni akcepteblaj, (c) estas akceptebla
nur se ĝi estas derivita de la formo “Ludoviko Lazaro Zamenhofo”.
La formo (b) estas tute akceptebla kaj la plej taŭga.

2. La formo “sinjoroj oficiroj” estas tute taŭga.
La formo “sinjoroj oficiro” NE estas akceptebla.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

http://akademio-de-esperanto.org/konsultejo/