Kiel oni esperantigu usonajn vortojn “county” kaj “state”?

DEMANDO [2013.06.05]

Saluton el Kentukio en Usono! Mi havas lingvan demandon por vi.
Kio estas la ĝusta vorto por la angla “county”? Mi opinias,
ke “graflando” ne estas la taŭga vorto por nia “county”.
Ni ne havas grafojn en Usono, kiel vi scias.

“State” estas ŝtato, ĉu ne?

RESPONDO

Kara samideano,

En la kutima lingvouzo de usonaj esperantistoj, Usonon
konsistigas ŝtatoj (angle: state), kiuj siavice plejparte
konsistas el kantonoj (“county”).

La vorton “kantono” por tiu ĉi uzo inspiris tio, ke oni uzas
ĝin por simila teritoria divido en Belgujo, Bolivio,
Bosnujo kaj Hercegovino, Ekvadoro, Francujo, Kanado,
Kostariko, Luksemburgo, Svislando kaj aliaj landoj.

Plej probable tiun ĉi elekton influis ankaŭ tio, ke la vorto
“kantono” estas similsona kun la angla “county” [kaŭnti].

Ni konscias pri tio, ke la nomoj de teritoriaj subdividoj
estas bedaŭrinde nekoheraj el la vidpunkto de la internacia
lingvo kaj internacia publiko. Ekzemple, dum la lando Usono
konsistas el ŝtatoj, la ŝtato Germanujo konsistas el
landoj. Ekzistas multaj diversaj nomoj (eĉ se oni konsideru
nur vaste konatajn formojn) por similtipaj administraj
kaj geografiaj subdividoj ene de ŝtatoj/landoj: provinco,
regiono, gubernio, subŝtato por la grandaj teritorioj,
kiuj konsistigas ŝtaton/landon; distrikto, kantono,
departemento, k.a. por malpli grandaj.

Ĉu oni povus raciigi la koncernan vortouzadon en Esperanto?
Teorie tio ŝajnas bona ideo, tamen ĝis nun tio ne sukcesis:
al tio kontribuas ankaŭ la granda varieco de lokaj strukturoj
kaj tio, ke dum la iom pli ol centjara ekzisto de nia lingvo
okazis grandiozaj ŝanĝoj en la politika kaj administra
strukturo en multaj landoj de la mondo. Eĉ pli: multaj landoj
aperis, malaperis, dividiĝis, kuniĝis, kaj alimaniere transformiĝis.

Resume, ni esperas, ke tiu ĉi lingva kampo iam estos raciigita,
tamen la ideo iniciati tion en tiu ĉi respondo tro prokrastus ĝin :)

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Kiel esperantigi la anglan vorton “freeganism”?

DEMANDO [2013.05.23]

Por artikolo en la membrogazeto de la Germana
Esperanto-Junularo mi serĉas taŭgan tradukon
por la angla vorto “freeganism”.

Ĉu jam ekzistas oficiala vorto same mallonga kiel
“vegetarismo” aŭ “vegetaĵismo” por tiu vivmaniero?

Kiun vorton mi uzu?
Dankon jam nun pro via laboro!

RESPONDO

Kara samideano,

Tiu ĉi angla vorto estas relative nova (laŭ Vikipedio,
ĝi aperis fine de 1990aj jaroj) kaj nomas interesan,
sed marĝenan socian konduton: pro la naturo de
tia socia sinteno, ĝi povas disvastiĝi nur limigite
kaj nur en “riĉa”, malŝparema socio.

La vorto mem estis kreita kiel vortludo, kunfandaĵo
de la anglaj vortoj “free” (libera, senpaga) kaj
“veganism” (veganismo).

Tial ne estas mirinde, ke tiu ĉi vorto restas ĵargoneca,
kaj nur malvaste konata kaj uzata eĉ en la angla,
ĝia origina lingvo.

Esperantigo de tiaj vortludaj vortoj kutime sekvas
unu vojon el du: ĝi estas aŭ rekte bazita sur la formo
de la origina lingvo, kio produktas la vorton “friganismo”,
aŭ estas traduko de la vortludo, kio principe eblas, sed
la rezulto ne estos senpere internacie rekonebla, se ĝi
ne estas klare simila al la origina (gentolingva) vorto,
ĉar temas pri tute konvencia senco atribuita al la
fandaĵo de la vortoj “senpaga” + “veganismo”.
Eble vi sukcesos elpensi elegantan kaj senpere
rekoneblan tradukan esperantigon.

Teorie eblas ankaŭ tria vojo – sufiĉe memklariga vorto
por tiu ĉi nocio (ekzemple, “spikumismo”, laŭ la PIVa
spikumi = rikolti la spikojn delasitajn de la rikoltistoj
sur grenkampo, aŭ simple “nepagismo” aŭ “senpagismo”),
tamen ne estas klare kiom facile la leganto, eĉ informita,
konjektus, ke temas ĝuste pri friganismo konata el
alilingva fonto.

Bonvolu noti, ke en multaj gentaj lingvoj, la koncerna
artikolo en Vikipedio uzas sialingvan asimilon paralelan
al la Esperanta “friganismo”. Ne estas klare, ĉu tion
oni faras pro la allogo de la moda angla vorto, pro
neinventema traduko de la anglalingva artikolo aŭ por
fordistancigi la usonecan friganismon de sialandaj jam
ekzistantaj formoj de ŝparemo kaj nemalŝparismo.

Resume: se vi ne trovos alian, pli kontentigan, solvon,
kaj se vin ne kontentigas la kunmetitaj formoj, kiujn ni
menciis, uzu la porokazan (sed rekoneblan!) ĵargonaĵon
“friganismo”. Ĉiuokaze, ĉe la unua uzo en la teksto,
bonvolu nepre enmeti klarigon pri tio, kion tiu ĉi vorto
signifas, ĉar ja temas pri ne tre konata socia fenomeno.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

ATM? Cajero automático? Bankaŭtomato!

DEMANDO [2013.05.23]

Kio estas la ekvivalento de la angla ATM aŭ la hispana
cajero automático en Esperanto?

RESPONDO

Kara samideano,

Temas pri aparato, per kiu kliento de banko povas ricevi
kontantan monon de sia konto.

Laŭ ni, la vorto “bankaŭtomato” estas tute taŭga.

Ĝin rekomendas ankaŭ la Esperanta Vikipedio:
.

Principe eblas uzi ankaŭ la vorton “monaŭtomato”
kiel sinonimon, tamen tiel povas nomiĝi ankaŭ aliaj
specoj de monrilataj aŭtomatoj. Almenaŭ en cirkonstancoj
kutimaj al la konsultejanoj, la vorto “bankaŭtomato” estas
pli komprenebla kaj rekonebla.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Kiel esperantigi la vorton “corium”?

DEMANDO [2013.04.06]

Mi nenie trovas esperantigon de la vorto ”corium” uzata
en la franca lingvo por nomi la varmegan fandaĵon de
nuklea brulaĵo kun interna strukturo post atom-centrala
akcidento.

RESPONDO

Kara samideano,

Unue, estas evidente, ke la angla/franca “corium” ne estas
firme establita termino: pri tio atestas, ke, ekzemple, en
Vikipedio tiu ĉi nocio aperas en nur ses lingvoj, dum la rilata
termino “nuklea centralo” aperas tie en ĉ. 60 lingvoj.

Due, el la priskribo de tiu ĉi nocio iĝas klare, ke esence
temas pri (ĵurnalisma aŭ/kaj teĥnikista) ĵargonaĵo: la nomon,
kiu intence memorigas nomojn de multaj ĥemiaj elementoj
(kiuj ja estas rigore difinitaj sciencaj terminoj), oni frivole
uzas por nespecifebla miksaĵo/kunfandaĵo de variaj substancoj.

Pro la du menciitaj faktoroj, tiu ĉi nocio eble (almenaŭ dume)
ne meritas enkondukon de aparta nova vorto. Laŭ ni, tute
sufiĉus priskriba nomo “(nuklea) kernofandaĵo”. Rekte
analoga esperantigo de “corium” estus “kernio”, sed, laŭ ni,
tiu ĉi formo ŝajnus ŝerca, pretenda aŭ mallerta – kaj aparte
groteska en nia lingvo, kies komunumo normale evitas
enkonduki nenecesajn novajn vortojn.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Ĉu Google provos regi Esperanton?

DEMANDO [2013.03.26]

Mi sendas al vi citaĵon el teksto publikigita en la sveda:

Företaget Google har uppvaktat Språkrådet om att ändra definitionen av
ordet ogooglebar i nyordslistan. I dag tar vi i stället bort ordet och
markerar samtidigt vårt missnöje med Googles försök att styra språket.
[http://www.sprakradet.se/15922]

Esperanta traduko:

La entrepreno Google petis la Lingvan Konsilantaron ŝanĝi
la difinon de la vorto “ogooglebar” (= “neguglebla”) en
la listo de novaj vortoj. Hodiaŭ ni anstataŭe forigas la
vorton, samtempe signalante nian malkontentecon pri
la provo de Google regi la lingvon.

Vidu ankaŭ [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21944834],
kie tiun ĉi temon oni analizas en la angla.

Nu, ĉu elvivos la vorto “neguglebla” en esperanto?
Ĉu Google intervenos?

RESPONDO

Kara samideanino,

En Esperanto la vorto “neguglebla” estas tute regule
derivita de la verbo “gugli”. Tial la demando esence
estas, kiugrade la jura posedanto de varmarko rajtas limigi
aŭ regi ĝian komunlingvan uzadon (kaj la uzadon de derivitaj
vortoj).

La verbon “gugli” (= serĉi en la Interreto uzante serĉilon
de la kompanio Google kaj, per plivastigo de la signifo,
iel ajn serĉi en la Interreto, eĉ senrilate al Google) oni
efektive iom ofte aŭdas, ankaŭ en Esperanto. Tamen ĝi
(ankoraŭ?) ne iĝis vaste uzata Esperanta vorto kun sufiĉe
firma signifo. Esence, “gugli” estas ĵargonaĵo,
kaj la Konsultejo ne intencas diveni uzotecon kaj stilan
taŭgecon de tiu ĉi vorto kaj prognozi ĝian sorton.

Estas evidente, ke “gugli” ne estas la unua komunlingva formo,
kiu estas derivita de varmarko. Multaj homoj ne konscias,
ke kutimaj vortoj kiel “aspirino” (9OA), “gramofono” (2OA),
“magnetofono”, (9OA), “nilono” (8OA), “vazelino” (2OA)
kaj aliaj unue aperis kiel varmarkoj. [OA = Oficiala
Aldono al la Fundamenta Vortaro.] Ni tamen atentigas,
ke ekzistas lingvoj kaj landoj, en kiuj la uzado de la serĉilo
de la kompanio Google ne atingis same superregan nivelon
kiel en Svedujo kaj landoj anglalingvaj. Tial la verbo
derivita de tiu varmarko ne havas tian internaciecon,
kiel ĝiaj uzantoj verŝajne supozas.

En certaj kondiĉoj kompanio povas perdi varmarkon,
se tiu definitive iĝas komunlingva vorto sen evidenta ligo
al la origina varmarko. Estas klare, ke la kompanio
Google volas eviti tion.

Inter ni ne estas fakulo pri patenta juro, tamen vi mem
povas facile trovi pliajn informojn pri la juraj aspektoj
de tiu ĉi problemo per facila interreta serĉado.

Vidu, ekzemple, enkondukan klarigon en Vikipedio pri
komunlingviĝo de varmarkoj, havebla hodiaŭ en 18 lingvoj
(inkluzive la svedan, sed – dume – ne en Esperanto):
[http://en.wikipedia.org/wiki/Generic_trademark].

Laŭ mi, uzi la formon “gugli”, kiam temas pri iu ajn
interreta serĉo estas evitinde: mian senton de justo
ofendas tia senpaga reklamado de riĉega profitcela
entrepreno. Estas ironie, ke tiu ĉi vidpunkto
(malsamkiale!) konformas kun tio, kion petas Google!

Ĉu ni timu, ke Google laŭte protestos kontraŭ iaj specoj
de uzado de la vortoj “gugli” aŭ “neguglebla” en Esperanto?

Respondi tiun ĉi demandon estas ekster la senpera
kompetento de la Konsultejo. Tamen, se tio okazus,
same kiel la uzado de la vorto “gugli” (kun la ĝenerala
signifo “interreta serĉo”) estas esence senpaga reklamo
de tiu firmao, ĝiaj laŭtaj protestoj kontraŭ uzado de
Esperantaj vortoj eble altirus plian atenton al la internacia
lingvo kaj al la internacilingvaj problemoj ĝenerale.
Ĉu ni lamentu pri tio? ;)

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Cisjordanio?

DEMANDO [2013.03.24]

Estimataj Akademianoj!

Saluton!

Mi iris al la paĝo “West Bank” en la anglalingva vikipedio,
kaj poste mi legis ĝin en esperanto. La nomo de la paĝo estas
“Cisjordanio” kaj mi scivolis, kio estas la signifo de la nomo.
Unue, mi ŝatus scii, kio estas la vortodeveno de la nomo.

Due, mi trovis ke la nomo en la franca (“Cisjordanie”) estas
tre proksima kaj la vortodeveno la franca nomo devenas de
la latina “cis”, kiu signifas “sur tiu ĉi flanko”, kaj se la
Esperanta vortodeveno estas kiel la franca aŭ aliaj kiel la
hispana (“Cisjordania”), tio estas tre ĝena, ĉar tio ne estas
neŭtrala.

http://fr.wikipedia.org/wiki/Cisjordanie#D.C3.A9nominations

Mi pensas, ke io simila al “Okcidenta bordo de la rivero Jordano”
estus pli bona, almenaŭ kiel oficiala nomo.

Trie, ĉu oni povas skribi Esperanton en aliaj skribosistemoj,
kiel cirila, hebrea aŭ la araba?

RESPONDO

Kara samideano,

Laŭdevene la nomoj “Cisjordanio” kaj “Transjordanio” signifas
simple “(teritorio sur) tiu ĉi flanko de la rivero Jordano” kaj
“(teritorio sur) transa flanko de la rivero Jordano”.

Vi tute pravas, ke tiuj ĉi formoj ne estas neŭtralaj:
ili aludas al ilia origina okcidenteca perspektivo:
“tiu ĉi” bordo estas tiu, al kiu oni unue alvenas
irante el Eŭropo.

Transjordanio jam ekde 1951 nomiĝas simple Jordanio.
Ankaŭ por Cisjordanio oni kutime uzas la neŭtrale
geografian nomon, kiun vi mencias, “La okcidenta bordo
de la rivero Jordano” aŭ simple “la Okcidenta Bordo”.

Rilate vian demandon pri skribado en Esperanto uzante
aliajn skribosistemojn, ni tuj menciu, por plena klareco,
ke memkompreneble ne povas temi pri skribo ĉiucele
alternativa al la norma Esperanta alfabeto fiksita en la
Fundamento de Esperanto.

Tamen por specialaj celoj ekzistas, ekzemple, Esperanta
skribo morsa kaj brajla. Ekzistas ankaŭ kelkaj stenografiaj
sistemoj por Esperanto.

En iuj cirkonstancoj oni ja povas bezoni transskribi
Esperantan tekston al skribsistemoj kiel cirila,
hebrea aŭ araba, ne bazitaj sur latina alfabeto.
Ekzemple, mi klare memoras, ke en la antaŭ-interreta
tempo mi plurfoje devis sendi telegramojn en Esperanto
transskribante ilin per literoj de la rusa alfabeto, ĉar
tieaj telegrafistoj havis nur ruslingvan klavaron.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Ĉu “meteologio” estas kontraŭfundamenta?

DEMANDO [2013.03.15]

Estimataj Akademianoj!

Mi petas pri respondo (inkluzive pravigon) al la jena demando:

Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?

Aldonaj klarigoj:

La vorto “meteologio” estas uzata en ekzemple [1].

La radiko “meteorologi’” estis oficialigita en la
Dua Oficiala Aldono al Universala Vortaro [2].
Tradukoj kaj difino ne estis donitaj; tamen al la
radiko estas atribuita tio, ke ĝi estas internacia,
t.e. uzebla laŭ la regulo 15. La signifo de
“meteorologi’o” estas, laŭ la paĝo 734-735 de [3],
“scienco pri la atmosferaj elementoj k fenomenoj,
k, pere de ili, pri la konjektado de la estonta
vetero”. Laŭ la pagho 734-735 de [3] “meteologi’o”
kaj “meteorologi’o” estas sinonimoj.

Laŭ la Zamenhofaj klarigoj pri la vorto-uzado
(= lingva respondo n-ro 54 “Pri novaj vortoj”,
prenita el “Lingvo Internacia”, 1904, p. 336-338,
redonita sur paĝo 38 de [4]) oni rajtas uzi
neoficialan radikon sinonime al radiko de la
Universala Vortaro (inkluzive oficialajn aldonojn
al ĝi) nur, se la neoficiala radiko estas
internacia, t. e. uzebla laŭ la regulo 15. Okaze
de “meteologi’” io tia tamen ne trafas, ĉar
internacie oni uzas formojn similajn al
“meteorologi’”, do al la oficialigita formo.
Laŭ mia scio pri “meteologi’”, la Akademio ĝis nun
ankaŭ ne deklaris toleron, kiel la Akademio ja
faris, ekzemple, rilate la formon “konversi”
(apud la oficiala substantivo “konversacio”).

Unu eblo, por ja pravigi “meteologi’”, estas
jena: oni rigardu ĝin ne kiel unuradikaĵon,
sed kiel kunmeton el “mete’”, “o” kaj “logi’”:
tiuokaze oni povas argumenti, ke

a) “mete’” havu la signifon “atmosfera elemento
aŭ fenomeno, rilata al la klimato k vetero”
(paĝo 734 de [3]) kaj, kiel tia, ne estas formo
nova al iu oficiala aŭ Fundamenta formo sinonima;
b) “o” estas Fundamenta; kaj
c) “logi’” estas internacia afikso (signifo de
“logi’o”: “sciokampo, scienco”; lau la paĝo 3 de [5]).

Al la menciita eblo tamen kontrastas miakomprene
la aparta opinio de akademiano Marc Bavant:
“Dum iu ‘scienca afikso’ ne estas ofic[i]ale agnoskita
de la Akademio, ĝi restas simpla parto de la radiko,
kaj nenio pravigas malsaman analizon por, ekz-e,
‘furioz-a’ kaj ‘ŝton-oz-a’, ‘mikrofono’ kaj ‘mikro-tom-o’,
aŭ ‘telefon-o’ kaj ‘tele-skop-o’.” (Paĝo 13 de [5]).

Referencoj:

[1] Riley, Denis; Spolton, Lewis (1987); el la
angla tradukita de Long, Kris: “Vetero kaj
klimato de la mondo”.
Roterdamo, Universala Esperanto-Asocio.

[2] Cart, Théophile (1919): Dua Oficiala Aldono
al Universala Vortaro. En: “Esperantista
Dokumentaro”. Kajero trideka.
Parizo, Esperantista Centra Oficejo.

[3] “La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto”, NPIV (2002).
Ĝenerala gvidanto: Duc Goninaz, Michel.
Parizo, Sennacieca Asocio Tutmonda.

[4] Zamenhof, L. L. (2002, 6a eldono): “Lingvaj respondoj.
Konsiloj kaj opinioj pri Esperanto”. Editoris: Gaston Waringhien.
Marmande, Francaj Esperantaj Eldonoj.

[5] Akademio de Esperanto, Sekcio pri faka lingvo (2011):
“Raporto pri libromanuskripto kun la titolo ‘Ekoturisma
vortareto’. Raporto (korektita) 2011-04-15.”

http://www.akademio-de-esperanto.org/verkoj/faka_lingvo_raporto20110415.pdf

15-a de Marto 2013.

Mi petas pri publikigado de mia demando kaj de
via respondo, kiun mi jam antauĝojas.

RESPONDO

Kara samideano,

La rekta, principa respondo al via demando

Ĉu la uzado de la neoficiala “meteologi’” sinonime al
la oficiala “meteorologi’” estas kontraŭ-Fundamenta?

estas

NE, uzi alian formon por la nocio, por kiu jam ekzistas
formo oficiala, principe NE kontraŭas la Fundamenton.

La Antaŭparolo al la Fundamento eĉ priskribas kiel tio povas okazi.
[http://akademio-de-esperanto.org/fundamento/antauparolo.html]

Tiel, ekzemple, en reala uzado la fundamentan “rezultato”
preskaŭ tute anstataŭis la nova, intertempe jam oficialigita,
formo “rezulto”.

Ni komprenas la kialon, pro kiu oni volus eviti la vorton
“meteorologio”: pro historia konfuzo ĝi estas etimologie
ligita al la vorto “meteoro”, kaj oni volus preventi
eventualan miskomprenon per enkonduko de la formo
“meteologio”.

Tamen la reala lingvouzado ofte ignoras aŭ detruas
kabinetajn ideojn. Ni ne juĝas, ni simple konstatas,
ke la lingvo ne ĉiam sekvas spekulativajn doktrinojn.
En tiu ĉi stadio, ne estas klare, kiel evoluos la efektiva
vortouzado.

Rilate la ideon trakti la formon “meteologio” kiel
kunmetaĵon, ni aliĝas al la opinio de nia kolego
Marc Bavant, kiun vi citas en via demando.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Ĉu afiksoj bezonas protekton?

DEMANDO [2013.03.05]

Konstato:

Ekzistas principeca diferenco inter la afiksoj menciitaj en la
Fundamento de Esperanto aŭ poste oficialigitaj de la AdE, kaj la
pseŭdosufiksoj kiujn esperantistoj ekuzis poste kaj kiuj eĉ ekaperis en
vortaroj sub apartaj kapoj. La unuaj apartenas al la gramatiko de
Esperanto kaj estas libere uzeblaj, ankaŭ solstare, la duaj servas al
malplimulto de la esperantistaro kiel helpiloj por formi novajn vortojn
aŭ eĉ novajn formojn por jam ekzistantaj vortoj.

Konsidero:

Ekzistas kazoj en kiuj pseŭdoafikso, pro nacilingva aŭ fakterminara
influoj aŭ aliaj, ĝuas kreskantan popularecon, dum ili ofte ne estas
precize difinitaj, ne estas solstare uzataj kaj konkurencas kun vortoj
derivitaj de radiko kun afikso, kiu havas parencan signifon kiel la
pseŭdosufikso. Tiom kiom tiu situacio koruptas la ĝeneralan komprenadon
de la rolo de afiksoj en la lingvo Esperanto fare de ĝiaj uzantoj, ĝi
estas tro neoportuna. Ĝi povas kontraŭefiki al la fekundeco de iuj
afiksoj.

Demando:

Ĉu vi akceptas la principon, ke por protekti la fekundecon de iu afikso
kontraŭ konkurencado de pseŭdosufikso, povas indi la divido en tri
grupojn de vortoj kiuj estas uzataj en Esperantaj tekstoj kun tiuj
pseŭdosufiksoj, nome:

(1) tiuj vortoj kiuj, pro internacieco aŭ ĉar ili jam estis deklaritaj
oficialaj, apartenas nekontesteble al la lingvo;

(2) tiuj vortoj kiuj estas bezonataj, ĉar ne ekzistas taŭga alternativo
por
esprimi ilian ideon kaj tial devas esti oficialigitaj, kontraste kun

(3) tiuj vortoj, por kies signifo(j) oni povas trovi taŭgan alternativon
kaj
kiuj estu konsiderataj kiel ne-necesaj novaj formoj?

Ĉar ni kalkulas kun tio, ke tiu demando ne povas esti respondita
en sia ĝeneraleco, ni prezentas al vi studon pri la uzebleco de la
pseŭdosufikso -iv.

Char ĝi konkurencas kun la sufikso –em same kiel kun kunmetaĵoj kun
‑pov, ĝi entenas rekomendojn konforme al la supraj principoj, kiuj
difinas ĝian uzadon.

Ni estos dankaj al vi, se vi donos vian juĝon pri tiu studo kaj
konsideros la transprenadon de la rekomendoj.

Bonvolu akcepti de ni sentojn de respekto kaj estimo!

RESPONDO

Kara samideano,

Rekte respondi al via demando ne estas facile, parte pro ĝia logika
strukturo: vi demandas ĉu povas indi A (la divido de certaj vortoj
en tri grupojn) por B (protekti la fekundecon de afikso kontraŭ
konkurencado de pseŭdosufikso).

Via demando havas premison, ke protekti la fekundecon
de afikso kontraŭ konkurencado de pseŭdosufiksoj (B) estas
valida celo, dum ne estas klare, ĉu tia sistema protektado
necesas.

Dubinda estas ankaŭ la utileco de la nocio “pseŭdosufikso” en
la senco, en kiu vi uzas ĝin: en via studo pri “iv” aperas vortoj,
en kiuj “iv” estas nek sufikso, nek pseŭdosufikso en iu
ajn utila senco: plejparte ĝi simple estas parto de nova
Esperanta radiko, kiun oni pruntis el gentaj lingvoj.
Bonvolu noti, ke tio, kion tradiciaj alilingvaj gramatikoj
nomas “sufiksoj”, “prefiksoj” aŭ “afiksoj”, ne estas
la samaj nocioj, kiel Esperantaj afiksoj.

La divido de vortoj en tri grupojn, kiun vi proponas, estas
nekonvinka kaj malklara, ĉar ĝi baziĝas sur arbitraj, subjektivaj
nocioj “bezonata vorto”, “taŭga alternativo por vorto” kaj
“ne-necesaj novaj formoj”.

Reale, apenaŭ troveblas vortoj por kiuj “ne ekzistas
taŭga alternativo por esprimi ilian ideon”, ja ne estas
nepre, ke ĉiun ideon oni povu esprimi unuvorte.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Ĉu kvinoo aŭ kinuo?

DEMANDO [2013.02.04]

En PIV aperas nur “kvinoo”.
Ĉu akceptebla estas ankaŭ la sinonima vorto “kinuo”?

RESPONDO

En tiu ĉi kunteksto ne estas klare, kion signifas la vorto
“akceptebla”. Normala maniero, per kiu la Akademio aprobas
la vortojn, estas per oficiala aldono [al la Universala Vortaro].
Tio ankoraŭ ne okazis pri iu ajn nomo de tiu ĉi cerealo.

Evidente ne estas dezirinde, ke oni uzu plurajn malsamajn
(sed samoriginajn kaj similsonajn!) formojn por la sama,
tute klare difinita nocio. Tial eblas interpreti vian demandon
kiel demandon, kiu el la du formoj, kiujn vi menciis, estas
rekomendinda.

Evidentiĝis, ke eĉ inter la membroj de la Konsultejo ekzistas
tre diversaj opinioj pri tio, ĉu “kvinoo” aŭ “kinuo” estas pli taŭga.
Tial oficiale la Konsultejo povas diri nur tion, ke ĝi bedaŭrinde
ne povas fari rekomendon pri tiuj ĉi du formoj.

De mi mem mi volas aldoni, ke min ŝokis la pasioj, kiujn kaŭzis
tiel banala afero kiel nomo de cerealo. Tial mi ekpensis pri
la nomoj sendependaj de la konkurantaj kaj konfuze similaj
formoj “kvinoo”, “kinuo”, “kinoo”, “kinvo” kaj “kinŭo”.

La formo “riza ĥenopodio” ŝajnas al mi plej neŭtrale taŭga.
(Ĝi sekvas priskriban modelon de la lingvoj rusa kaj pola.)
PIV indikas sinonimon “perua kenopodio”, sed, unue, ĝi ŝajnas
postrestaĵo de la jam eksmodiĝanta ĥo-fobio, kaj, due, la
epiteto “perua” ne ŝajnas fidinda: ekzemple, en la ĉeĥa oni
nomas tiun ĉi cerealon “ĉilia”. Eble “keĉua” estus pli adekvata
elekto, sed ankaŭ pri tio aperas duboj.

La laŭvorta traduko de la novlatina “Chenopodium”
(kies ambaŭ partoj estas grekaj) estas “anserpiedo”,
kaj tio liveras alian sinonimon registritan en PIV,
kiu povas servi kiel “popolnomo” (rekomendita, cetere,
de Wouter Pilger), kvankam konjekteble tia nomo
povas esti neoportuna en kelkaj kuntekstoj.
Ĉu, ekzemple, “anserpieda kaĉo” aŭ “kaĉo el riza
anserpiedo” ne aspektus iom misgvide en menuo
de vegetara restoracio?

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto

Genomo? Genaro?

DEMANDO [2013.02.07]

Al la Konsultejo de Akademio de Esperanto

—————————————————————

Bonvolu konsideri la jenajn terminojn.

en: chromosome “Origin late 19th cent. coined in German from Greek el
khrōma ‘colour’ + sōma ‘body’.” NODE

en: genome – “Origin 1930s: blend of gene and chromosome.” NODE
Noun
1. The haploid set of chromosomes of an organism.
2. The complete set of genetic material of an organism.
eo: genaro – la tuto de la genoj de individuo, manifestiĝantaj aŭ
latentaj NPIV
Guglo trovis ekzemplerojn de genaro kaj genomo (sed ne vidigas la
nombron da ili)
de: Genom
fr: génome
es, it: genoma
nl: genoom
ru: геном
Vidu diskuton en http://eo.wikipedia.org/wiki/Diskuto:Genaro

en: proteome – the full complement of proteins produced by a particular
genome.
eo: proteinaro – la kompleta aro de la proteinoj en la ĉelo, histoaŭ
organismo. Proteinaro estas pli granda ol genaro kaŭze de alternativa
splisado kaj posttradukadaj modifoj.
La scienco esploranta proteinaron nomiĝas proteomiko. (en: proteomics)
[http://eo.wikipedia.org/wiki/Proteinaro]
Notu: proteomiko devenas rekte de proteomics, ne de proteinaro, do alie
estus proteinariko.
de: Proteom
fr: protéome
es, it: proteoma
nl: proteoom

en: receptorome – the receptorome can be considered the total set of
genes giving rise to receptors or receptor molecules. It could also be
seen as the total number of receptor proteins in a certain organism.

http://en.wikipedia.org/wiki/Receptorome

eo: [mankas]
aliaj lingvoj: [mankas]

en: connectome (2009) – a comprehensive map of neural connections in the
brain. http://en.wikipedia.org/wiki/Connectome
de: Connectome [Google Translate], Konnektom [Wikipedia]
fr: connectome [ambaŭ]
nl: connectoom [Wikipedia]
ru: коннектом [Wikipedia]

Mi volas adapti la anglan artikolon pri la “Human Connectome Project” en
eo. http://en.wikipedia.org/wiki/Human_Connectome_Project
Do mia demando estas “Kiel traduki la terminon”? Ŝajnas ke la -om-formoj
estas internaciaj (kaj la nombro da tiaj terminoj plimultiĝas de tempo
al tempo) kaj laŭ la 15-a regulo…
Sed estas precedencoj por la -ar-formoj.

NODE estas New Oxford Dictionary of English

RESPONDO

El pure lingva vidpunkto, la ideo uzi la formon X-aro,
kiam temas pri konvencie difinita aro da X-oj, estas
tre taŭga rimedo por evoluigi koheran terminaron
kun koncizaj terminoj kaj eviti enkondukon de novaj radikoj.

Bonvolu noti, ke la naiva opinio, ke X-aro estas ia ajn
aro da X-oj estas erara. (Se estus tiel, kial oni entute
bezonus la sufikson -ar-, ja por tio tute bone servas
simpla plurala finaĵo.) X-aro konvencie difinas novan
nocion: tiel, ŝtuparo ne estas ia ajn aro da ŝtupoj,
vortaro ne estas ia ajn aro da vortoj, klavaro ne estas
arbitra aro da klavoj ktp.

Tial, la nocio “genaro” ŝajnas al ni tute taŭga kaj
konforma al la lingva spirito de Esperanto.

Se oni povas logike formi nomon por la nova nocio uzante
jam ekzistantajn radikojn, tio kutime estas pli taŭga
metodo ol sklave kopii “internacian” terminon.
Ne forgesu, ke la 15a regulo de la Fundamenta Gramatiko
klare rekomendas ne prunti plurajn samradikajn “fremdajn”
vortojn, sed nur la bazan, kaj derivi ceterajn de la baza
radiko.

La vorto “konektaro” ŝajnas al ni taŭga, sed sen sufiĉa
faka sperto, tiu ĉi opinio baziĝas sur konjekto, ke “mapo
(de konektoj)” en la difino de tiu ĉi nocio estas esence
aro. Oni bezonas fakajn sciojn por kompetente konfirmi
tion ĉi.

Amike,
-Aleksandro
—–
Alexander Shlafer
Direktoro de la Konsultejo de la Akademio de Esperanto